پایگاه خبری - تحلیلی ميز نفت 6 مهر 1398 ساعت 11:39 http://www.mizenaft.com/report/24842/35-میلیارد-دلاری-سوخت -------------------------------------------------- عقب ماندگی بزرگ وزارت نفت در توسعه عنوان : 35 میلیارد دلاری که سوخت -------------------------------------------------- با تصمیمات عجیب وزارت نفت طی 6 سال گذشته بخش بزرگی از درآمدهایی که باید به خزانه می‌ریخت به رقیب ایران در بزرگترین میدان نفتی کشور واریز شد! متن : میز نفت| در ابتدای دهه 70 بود که بزرگ ترین میدان نفتی ایران کشف شد؛ میدان آزادگان که بعدها به با کشف میدانی دیگر در شمال آن، به آزادگان جنوبی مشهور شد. میدانی مشترک با 36 میلیارد بشکه نفت درجا که میان ایران و عراق مشترک بود. ازآنجاکه عراق به دلیل تحریم های بین المللی، مشکلات داخلی و وقوع جنگ، برنامه ای برای توسعه این میدان نداشت، موضوع توسعه آزادگان جنوبی از اهمیت خاصی برخوردار نبود. سال 1376 بود که رئیس جمهور وقت به ژاپن سفر کرد و در حاشیه این سفر، موضوع توسعه میدان آزادگان توسط شرکت اینپکس جدی تر شد. اینپکس ژاپن که تا آن روز هیچ سابقه ای در بالادست صنعت نفت نداشت، مذاکرات انحصاری را در پیش گرفت به طوری که طبق تفاهم انجام شده، این میدان تنها توسط اینپکس باید توسعه می یافت. مذاکرات میان طرفین حدود 36 ماه به طول انجامید تا پس از ارائه MDP یا طرح توسعه اولیه میدان توسط ژاپنی ها، سال 1380 قرارداد امضاشده و در اسفند همان سال قرارداد نافذ شود. از ابتدای سال 81 تا روی کار آمدن دولت نهم، هیچ اقدام مهمی از سوی ژاپنی ها صورت نگرفت و شرکت ملی نفت هم از ظرفیت های قراردادی خود برای معطلی چندساله استفاده نکرد. در دوره اصلاحات ژاپنی ها خواستار افزایش سقف قرارداد شدند که مذاکراتشان با وزارت نفت بی نتیجه باقی ماند. 8 سال وقت کشی وزارت نفت در آن دوره موجب شد تا سهام اینپکس در آزادگان جنوبی با تصمیم اخذشده از 90 درصد به 10 درصد برسد تا نیکو سهامدار اصلی این قرارداد باشد. آغاز تولید با توان داخل در دولت نهم اینپکس کنار گذاشته شد و توسعه اولیه آزادگان جنوبی به شرکت مناطق نفت خیز جنوب واگذار شد. این شرکت طی 6 ماه توانست با حفاری ده ها چاه و احداث تأسیسات جانبی مانند خط لوله، تولید از این میدان مشترک را به میزان 50 هزار بشکه در روز آغاز کند که این تولید تا به امروز بیش از 10 میلیارد دلار با فرض میانگین نفت 60 دلاری، عایدی برای کشور داشته است. در سال 89 که تولید آزادگان ادامه داشت، مذاکره با چینی ها به مراحل پایانی نزدیک شد تا درنهایت چینی ها با پیشنهاد 5.680 میلیارد دلاری، تعهد بدهند تولید از آزادگان را در دو فاز اول و دوم به 600 هزار بشکه در روز برساندد؛ 320 هزار بشکه در فاز اول و 280 هزار بشکه در فاز دوم. MOU نخست با چینی ها در سال 1389 در چین امضا شد تا پس از چکش کاری های بسیار و تغییر MDP میدان، قرارداد رسمی میان طرفین در زمان وزارت رستم قاسمی امضا شود. سال 91 این قرارداد نافذ شد و هم زمان چینی ها توسعه آزادگان شمالی و یادآوران را نیز بر عهده گرفتند. باوجود توسعه فاز اول میادین آزادگان شمالی و یادآوران، آزادگان جنوبی از پیشرفت فراوان ای برخوردار نبود تا وزیر نفت چند صباح پس از روی کار آمدن، شرکت ملی نفت چین یا همان CNPC را از این میدان اخراج کند همین موضوع موجب شد تا چینی ها ادعای خسارت یک میلیارد دلاری را مطرح کرده و دست بالا را در این اختلاف بگیرند. دولت یازدهم تصمیم می گیرد در یک اقدام عجیب، حفاری چاه ها را به صورت کاملاً شلخته خردکرده و حفاری چاه ها را میان شرکت های حفاری تقسیم کند. بیش از 80 حلقه چاه حفاری شد اما پس از پایان حفاری تولید از آن ها شروع نشد چراکه نه خط لوله انتقالی برای آن احداث شده بود و نه کارخانه بهره برداری. بااین وجود و با توجه به تأسیسات موجود، تولید از آزادگان جنوبی به 80 هزار بشکه در روز رسید ولی مشکل اصلی دراین باره نبود کارخانه فراورش یا CTEP بود؛ در مرداد 93 مناقصه ای برای احداث این کارخانه برگزار می شود که درنهایت شرکت کیسون برنده می شود اما به ناگهان این پروژه به بهانه های مختلف از کیسون گرفته می شود، بدون آنکه توضیح روشنی دراین باره از سوی مسئولان منتشر شود. چندی بعد مناقصه دیگری برگزار می شود که بازهم کیسون برنده می شود اما بازهم خبری از واگذاری ساخت کارخانه بهره برداری به این شرکت ایرانی نیست؛ در همان زمان گفته شد که برای توسعه میدان آزادگان جنوبی مناقصه بین المللی برگزار خواهد شد و شرکت های بزرگ نفتی جهان برای توسعه این میدان که واحد CTEP را نیز شامل می شود، به رقابت با یکدیگر خواهند پرداخت. وعده های بسیار وزیر نفت و مدیران شرکت ملی نفت هیچ گاه محقق نشد و موضوع ساخت کارخانه فراورش آزادگان جنوبی به محاق رفت تا اینکه در سال 1396، شرکت ملی نفت تصمیم می گیرد تا بازهم برای این کارخانه مناقصه برگزار کند. CTEP چیست؟ اصولاً برای توسعه هر میدانی احداث کارخانه فراورش یا CTEP ضروری است که وظیفه آن، فراورش نفت و جداسازی آب، نمک، گاز و ... از نفت خام است. برای آزادگان جنوبی یک واحد فرآورش 280 هزار بشکه ای در فاز اول طراحی شده بود تا نفت تولیدی را فراورش کند. با عدم احداث این کارخانه طی 6 سال گذشته و باطل کردن مناقصه های مختلف، نفت آزادگان جنوبی به CTEP جفیر می رود که برای نفت سبک طراحی شده است. نفت آزادگان جنوبی نفت سنگین است و به همین دلیل، بخشی از نفت آزادگان جنوبی پس از ورود به کارخانه جفیر می سوزد و دود سیاهی را متصاعد می کند. درواقع به دلیل تفاوت نفت آزادگان جنوبی با نفت جفیر، بازدهی آن برای آزادگان جنوبی بسیار پایین است که همین موضوع موجب می شود استهلاک کارخانه جفیر نیز سرعت بیشتری بگیرد. هم اکنون آزادگان جنوبی با حفاری های انجام شده و به شرط اجرای تعدادی پروژه روی چاه ها، می تواند روزانه حدود 120 هزار بشکه نفت تولید کند اما میزان تولید فعلی آن حدود 90 بشکه در روز است. یکی از دلایل کاهش تولید جدای از مشکلات بخش حفاری، نبود ظرفیت فراورش است که شرکت ملی نفت باید توضیح دهد چرا پس از گذشت 6 سال هنوز خبری از CTEP آزادگان نیست. مناقصه جدید و پتروپارس در جدیدترین مناقصه ای که برای CTEP برگزار شد، دو شرکت حضور داشتند؛ یکی پتروپارس و دیگری یک کنسرسیوم متشکل از شرکت های دُرریز و APS؛ پاکت های مناقصه که باز شد کنسرسیوم مورداشاره، با مبلغ 307 میلیون دلار برنده مناقصه شد و پتروپارس حتی برنده دوم هم نشد. برای درک بهتر اتفاق رخ داده باید گفت یک مناقصه ممکن است برنده دوم هم داشته باشد که اگر برنده نخست نتوانست به تعهدات خود عمل کند، برنده دوم جایگزین آن شود. طبق قانون رایج در مناقصات، چنانچه اگر فاصله قیمتی نفر اول و دوم از مبلغ تضمین بیشتر باشد عنوانی به نام برنده دم وجود ندارد که دقیقاً همین اتفاق برای پتروپارس رخ داد و اگر برنده اول، نمی توانست به موضوع تضمین انجام تعهدات عمل کند، مناقصه باید دوباره برگزار شود. به دلیل خارجی بودن یکی از اعضای کنسرسیومی که برنده مناقصه شده بود، ارائه تضمین انجام تعهدات با مشکلاتی همراه شد که درنهایت شرکت ملی نفت رأی به فسخ داد تا مناقصه دیگری برگزار شود. این اتفاقات با واگذاری MC پروژه آزادگان جنوبی به پتروپارس مصادف شد و این شرکت توانست شرکت ملی نفت را متقاعد کند تا قرارداد ساخت CTEP این میدان را نیز انجام دهد آن هم بدون مناقصه! شرکتی که در مناقصه اخیر برنده دوم هم نبود توانست اجرای CTEP را از آن خود کند و برای ساخت و بهره برداری از آن 24 ماه زمان تعیین شد؛ این عدد برای بیشتر کارشناسان یک شوخی است زیرا حداقل زمان برای ساخت و بهره برداری از یک واحد 280 هزار بشکه ای در ایران حداقل 4 سال است اما شرکت ملی نفت، این قرارداد را با پتروپارس و در سکوت خبری امضا کرد. ورود دستگاه های فراورش سیار شرکت ملی نفت اما طی سال های گذشته، چند دستگاه فراورش سیار از یک کشور اروپایی اجاره کرده است تا روزانه 50 هزار بشکه نفت فراورش کند. این دستگاه ها بابت فراورش هر بشکه نفت 1.2 دلار دریافت می کنند، با در نظر گرفتن 50 دلار برای هر بشکه نفت، سالانه 22 میلیون دلار برای هر دستگاه پرداخت می شود که در چهار سال رقمی معادل 88 میلیون دلار را خروجی می دهد. اگر فرض بگیریم آزادگان جنوبی هم اکنون بتواند روزانه 150 هزار بشکه در روز نفت تولید کند، به سه دستگاه فراورش سیار نیاز است که حداقل برای 4 سال باید در منطقه باقی بمانند، این بدان معناست که طی این 4 سال بیش از 260 میلیون دلار به شرط ثابت ماندن اجاره پرداخت می شود که با پول آن می شد چه در سال 93 و چه امروز یک واحد CTEP مدرن احداث کرد. فرصت سوزی ها مشکل امروز آزادگان جنوبی میزان تولید نیست، بلکه نبود کارخانه فرآوری است که اگر بود، دسترسی به تولید 220 هزار بشکه امکان پذیر بود. چنانچه در سال 93 عملیات احداث کارخانه CTEP آزادگان جنوبی آغاز می شد، با توجه به حفاری بیش از 180 حلقه چاه و همچنین لغو تحریم ها که سرعت پروژه را افزایش می داد، از سال 95 تا پایان سال 98 روزانه 220 هزار بشکه نفت به این کارخانه می رفت که با میانگین قیمت نفت 50 دلاری، به معنای درآمد 16 میلیارد دلاری بود. یکی دیگر از فرصت سوزی ها فسخ قرارداد به شرکت CNPC چین بود؛ اگر وزارت نفت در یک اقدام کاملاً اشتباه، قرارداد خود را با چین فسخ نمی کرد و از ابزار قراردادی خود برای تولید 320 هزار بشکه در فاز نخست بهره می برد، وضعیت این گونه نبود. فاصله تولید فعلی آزادگان جنوبی با هدف تولیدی قرارداد چینی ها 220 هزار بشکه در روز است که این بدان معناست با فسخ قرارداد با CNPC، از درآمد سالانه 4 میلیارد دلار صرف نظر کردیم کما اینکه آخرین آمارها نشان می دهد میزان تولید از آزادگان جنوبی کمتر از 100 هزار بشکه در روز است. اگر وزارت نفت تصمیم درستی می گرفت، تولید از آزادگان جنوبی حداکثر در پایان سال 96 به 320 هزار بشکه در روز می رسید که قطعاً با نبود کارخانه فراورش نفت تا 4 سال دیگر- سال 1402- هیچ گاه تولید نفت آزادگان بیشتر از 150 هزار بشکه نخواهد بود. با کسر 150 هزار بشکه از 320 هزار بشکه، مابه التفاوت 170 هزار بشکه ای باقی می ماند که به فرض ساخت 4 ساله CTEP، بیش از 18.5 میلیارد دلار از درآمدهای بالقوه کشور از دست می رود. این ضرر 18.5 میلیارد دلاری در کنار ضرر 16 میلیارد دلاری که در سطور بالا بدان اشاره شد، به معنای از کف رفتن 35 میلیارد دلار از درآمدی است که متهم اصلی آن وزارت نفت است. وزیر نفتی که امروز وی را قهرمان توسعه میادین مشترک می نامند، در 8 سال نخست وزارت خود، حتی یک چاه نیز در آزادگان حفاری نکرد و در دوره دوم وزارت خود نیز، با فسخ قرارداد توسعه با چینی ها و همچنین عدم احداث کارخانه CTEP، کشور را از درآمد 35 میلیارد دلاری محروم کرد. به بیان ساده تر، وزیر نفت نه تنها هیچ کار مهمی در بزرگ ترین میدان نفتی ایران انجام نداد بلکه کارهای انجام شده را نیز لغو کرد تا عراقی ها با خیالی راحت، به بهره برداری از این میدان مشغول باشند. ميدان آزادگان ،ميدان نفتى مشترك بسيار مهمى كه با اعمال سياست درست ودر عين حال ساده و معمول و با اتكا به توان داخلى می توانست حداكثر ظرف هشت سال در دو فاز به طور كامل توسعه يافته و به حداكثر توليد برسد و بیش از پنجاه ميليارد دلار عايد كشور كند باسیاست های غلط، خودمحوری و در انتظار اروپایی ها بودن پس از گذشت ٢٢ سال سياست ناموفق و تصميمات يك فرد ظرف ١٤ سال و از بين بردن تصميمات و اقدامات مؤثر دیگر آن، اینک با تأخیرها و تصمیمات اشتباه مكرر مواجه شده است که خسران غیرقابل جبران آن باید با پاسخگویی شخص وزیر نفت همراه باشد. منبع: جوان